Sơ lược về trị liệu bằng phương pháp hạ thân nhiệt

Hạ thân nhiệt trị liệu là một phương pháp hỗ trợ điều trị bằng cách giảm thân nhiệt bệnh nhân xuống dưới 34 độ C, giúp gia tăng tỷ lệ sống còn, giảm tỷ lệ biến chứng trong điều trị các ca bệnh nguy hiểm

Hạ thân nhiệt trị liệu là một phương pháp hỗ trợ điều trị bằng cách giảm thân nhiệt bệnh nhân xuống dưới 36^o C, giúp gia tăng tỷ lệ sống còn, giảm tỷ lệ biến chứng trong điều trị các ca bệnh nguy hiểm như nhồi máu cơ tim, đột quỵ do tai biến mạch máu não,… Hiệu quả của liệu pháp này chủ yếu dựa trên việc làm lạnh để giảm các nguy cơ tổn thương mô não do thiếu  tuần hoàn máu.

Việc làm giảm thân nhiệt bệnh nhân có thể được thực hiện bằng nhiều biện pháp xâm lấn và không xâm lấn: mũ làm mát đầu, chăn làm mát quấn quanh cơ thể, dung dịch nước muối lạnh truyền qua tĩnh mạch, xông hơi lạnh qua mũi,… Biện pháp được ưa chuộng nhất hiện nay là làm mát bằng cách quấn một tấm chăn ( áo ) lên cơ thể bệnh nhân, bên trong tấm chăn ( áo ) được đặt hệ thống ống dẫn nước lạnh, làm mát kết hợp với theo dõi liên tục nhiệt độ cơ thể bệnh nhân bằng bộ các cảm biến đặt trên da và bên trong trực tràng.

Cơ chế nền tảng của việc hạ thân nhiệt để bảo vệ não bao gồm nhiều yếu tố:

• Làm giảm sự trao đổi chất của não, sự hấp thụ oxy, và nhu cầu glucose
• Làm giảm sản phẩm gốc tự do (free radical production)
• Ổn định lượng máu trong não
• Giảm quá trình viêm nhiễm
• Giảm tỷ lệ trao đổi chất của não
• Tác động lên sự lưu thông máu của não
• Giảm ngưỡng oxy cung cấp (critical threshold for oxygen delivery)
• Ngăn chặn các cơ chế kích thích độc hại (excito-toxic mechanisms)
• Duy trì sự tổng hợp protein
• Làm giảm sự cộng hưởng nhiệt của não (thermo-pooling)
• Giảm các triệu chứng phù
• Điều chỉnh các phản ứng kháng viêm
• Bảo vệ các nơron thần kinh của chất trắng
• Điều chỉnh sự chết tự nhiên của tế bào (apoptosis).

Các nội dung chính đang được quan tâm trong việc ứng dụng hạ thân nhiệt nhẹ trị liệu chủ yếu tập trung vào: dải nhiệt độ cần thiết tối ưu? khi nào thích hợp để bắt đầu hạ nhiệt? tốc độ hạ nhiệt nhanh chậm thế nào? hạ nhiệt kéo dài bao lâu? và hạ/tăng nhiệt bằng cách nào?

Các kết quả nghiên cứu hiện nay tạm thời thống nhất ở một số điểm sau:

Dải nhiệt độ thích hợp là từ 32 đến 34° C. Các biến chứng sẽ bắt đầu xuất hiện với mức nhiệt độ thấp hơn 32^o C. Kết quả từ các thử nghiệm tiền lâm sàng cho thấy hiệu quả điều trị được cải thiện đáng kể nếu bắt đầu quá trình hạ nhiệt càng sớm càng tốt. Điều quan trọng là không thấy có tác dụng phụ nào trong các thử nghiệm trong dải nhiệt độ tối ưu nêu trên. Quá trình hạ nhiệt kéo dài bao lâu là tùy thuộc vào nội dung điều trị:

• Nhồi máu cơ tim: 12-24 h
• Bệnh thiếu oxy máu não - thiếu máu cục bộ: 72 h
• Chấn thương não vẫn đang được kiểm nghiệm nhưng nhiều ý kiến cho rằng duy trì làm lạnh hơn 48 giờ điều trị là cần thiết và hiệu quả.

Đối với việc sử dụng thuốc trong hạ thân nhiệt, liều thuốc sử dụng phải được tính toán một cách cực kì cẩn thận vì quá trình giảm nhiệt tạo ảnh hưởng đến sự chuyển hóa và hấp thu của cơ thể.

Cuối cùng là quá trình làm ấm trở lại cơ thể bệnh nhân: tốc độ làm ấm nên đảm bảo ở mức từ 0,1 đến 0,5° C mỗi giờ.

Các ứng dụng y tế hiện nay của liệu pháp hạ thân nhiệt nhẹ chủ yếu bao gồm: điều trị cho trẻ sinh ngạt; nhồi máu cơ tim; đột quỵ do thiếu máu cục bộ; chấn thương não hoặc tổn thương tủy sống mà không sốt; sốt sau chấn thương não - thần kinh. Sau đây là một vài kết quả nghiên cứu đáng chú ý đã được công bố về các ứng dụng này:

Mild Therapeutic Hypothermia to Improve the Neurologic Outcome after Cardiac Arrest - The Hypothermia after Cardiac Arrest Study Group - N Engl J Med 2002; 346:549-556 February 21, 2002DOI: 10.1056/NEJMoa012689: Phương pháp điều trị hạ thân nhiệt trong dải 32-34^o C sau khi tim trở lại hoạt động bình thường (sau phẫu thuật) giúp cải thiện và hạn chế tổn thương cho hệ thần kinh và giảm tỷ lệ tử vong.

European Resuscitation Council Guidelines for Resuscitation 2010 Section 6. Paediatric Life Support, Resuscitation 81 (2010) 1364–1388 (Hướng dẫn của hội đồng Châu Âu năm 2010 trong việc điều trị cho trẻ em sau khi bị nhồi máu cơ tim): Trong hướng dẫn này,việc điều trị bằng phương pháp hạ thân nhiệt được yêu cầu trực tiếp và gián tiếp là biện pháp hiệu quả nhất để điều trị nâng cao tỷ lệ sống sót cho trẻ em bị nhồi máu cơ tim.

Việc đề nghị sử dụng phương pháp hạ thân nhiệt được dựa trên báo cáo của những phòng khám nhi những năm gần đây, cũng như  dựa trên những trường hợp điều trị cho người lớn và trẻ em: "Một đứa trẻ trở lại lưu thông máu bình thường, nhưng vẫn còn hôn mê sau khi bị nhồi máu cơ tim, gặp nhiều thuận lợi  từ việc được làm lạnh cơ thể với nhiệt độ 32-34^oC trong ít nhất 24 giờ. Để đảm bảo sự thành công bằng việc với hạ thân nhiệt, không nên để cơ thể chủ động làm ấm lại trừ khi nhiệt độ cơ thể thấp hơn 32^oC. Sau khi được hạ thân nhiệt, nên làm ấm trẻ chậm ở tốc độ 0.25-0.5^oC mỗi giờ"

Current Pharmaceutical Design, 2007, Vol. 13, No. 22, The Silent Epidemic of the 20th century and the Persistent Epidemic of the third millennium: Tỷ lệ TBI (Tổn thương não do sang chấn - Traumatic Brain Injury) ở Mỹ là 130-200 / 100.000 người / năm, trong đó khoảng 10% là TBI nặng. Đây là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở những người <44 tuổi, và có đến 2% dân số Hoa Kỳ (5,3 triệu dân) bị liệt do hậu quả của TBI.

N Engl J Med 2009;361:1349-58. Azzopardi et al and the TOBY study group: Kết quả thử nghiệm về HIE (thiếu oxy não cục bộ do ngạt - Hypoxic Ischemic Encephalopathy) cho thấy phản ứng của việc hạ thân nhiệt trung bình trong 72 giờ đầu mới sinh ở trẻ làm giảm tỷ lệ ngạt não sau sinh, cải thiện tỷ lệ sống sót mà không để lại bất cứ bất thường hay tổn hại gì cho hệ thần kinh

eterson K, Carson S, Carney N. Hypothermia treatment for traumatic brain injury - a systematic review and meta-analysis. J Neurotrauma 2008; 25:62–71. Journal of NeuroTrauma, Vol 24 Sup(1) 2007 pp S-21-S-25 Brain Trauma Foundation: Phân tích được tiến hành dựa trên 8 thử nghiệm (với n = 806), được so sánh rõ ràng với nhiều nhóm. Kết quả cho thấy giảm được 20% tỷ lệ tử vong và tăng 25% tỷ lệ những trường hợp phục hồi thần kinh tốt, và không có một thống kê nào về trượng hợp bị tác dụng phụ.

Trong phân tích phân chia làm nhiều nhóm, những phát hiện này khẳng định lần nữa rằng lợi ích của của việc hạ thân nhiệt là tốt hơn hẳn khi việc hạ thân nhiệt được duy trì trong vòng 48 giờ, và nhất là trong trường hợp những bệnh nhân không được sử dụng thuốc an thần để làm giảm một phần của áp lực nội sọ.

Schwab 1998, Kammersgaard 2000, Krieger 2001: Việc hạ thân nhiệt khi đột quỵ hoàn toàn mang tính khả thi và an toàn và cho kết quả đầy hứa hẹn như là  một yếu tố bảo vệ thần kinh trong đột quỵ do thiếu máu não cục bộ. Giảm nhiệt độ của não bao gồm nhiều lợi ích:

• Giảm phù não
• Giảm áp lực nội sọ
• Tái tưới máu chấn thương sọ não sau chấn thương

Tất cả những điều trên sẽ giúp làm giảm sự chấn thương não trong quá trình hồi phục.

European Resuscitation Council Guidelines for Resuscitation 2010, Resuscitation 81 (2010) 1219–1276: “Trẻ mới sinh hoặc sinh non có tỷ lệ thiếu máu não cục bộ cực cao nên việc sử dụng phương pháp làm mát là cần thiết. Phương pháp hạ nhiệt độ nên được khởi xướng phổ biến rộng rãi hơn, và kết hợp thực hiện các bước chăm sóc khác của các khoa chăm sóc tích cực sơ sinh và chăm sóc đa ngành. Cần phối hợp điều trị với các biện pháp đã  được sử dụng trong các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên bắt đầu trong vòng 6 giờ sau khi sinh, và tiếp tục trong 72h sau đó,  và làm ấm lại trong vòng ít nhất 4 giờ"

Tại Việt Nam, hạ thân nhiệt trị liệu là một phương pháp còn mới và đang phát triển mạnh trong những năm tới. Thiết bị điều trị cho hạ thân nhiệt toàn thân duy nhất mới được lắp đặt và ứng dụng tại khoa hồi sức sơ sinh thuộc bệnh viện Nhi Đồng 1 thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2011, gần đây nhất đã có các đơn vị áp dụng liệu pháp này có : BV Từ Dũ, BV Hùng Vương, SN Cà Mau, SN Đà Nẵng, SN Quảng Ngãi….Công ty Hoa Thịnh đang kết hợp với các trung tâm và bệnh viện để triển khai hệ thống trên gồm : BV Chợ Rẫy, BV ĐHYD Tp HCM, BV Nhân dân 115, Viện tim Tp HCM, BV Nhân dân Gia Định…

Hy vọng rằng trong tương lai, với hiệu quả hỗ trợ điều trị ngày càng được khẳng định tốt hơn, phương pháp này sẽ được phổ biến tại nhiều bệnh viện khác.

CTY CỔ PHẦN XNK VÀ ĐẦU TƯ CÔNG NGHỆ HOA THỊNH

Địa chỉ: Tầng 46, tòa nhà Bitexco Financial, 02 Hải Triều, Bến Nghé, Q.1

Hotline: 0943.358.668

Email: thai.vm@hoathinhmed.vn

Website: www.hoathinhmed.vn